Shark Tank Việt Nam khép lại: Một chương trình truyền hình, hay một lát cắt của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt?

Shark Tank Việt Nam – “cửa sổ” đầu tiên để xã hội nhìn thẳng vào khởi nghiệp

Ra mắt năm 2017 trên sóng VTV, Shark Tank Việt Nam là chương trình truyền hình hiếm hoi đưa khởi nghiệp ra khỏi phạm vi hội thảo chuyên ngành, đặt nó vào phòng khách của hàng triệu gia đình.

Lần đầu tiên, những khái niệm như: Định giá doanh nghiệp, Dòng tiền, EBITDA, cổ phần pha loãng, Thị phần, mô hình kinh doanh, pháp lý…được bàn luận công khai, trực diện, thậm chí gay gắt trên truyền hình quốc gia.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia truyền thông, Shark Tank Việt Nam đã góp phần “bình dân hóa khởi nghiệp”, biến một lĩnh vực vốn xa lạ thành câu chuyện đời thường. 

Chương trình truyền hình Shark Tank Việt Nam được các Start up hóng chờ để học tập từ những ngày đầu tiên

Góc nhìn hệ sinh thái khởi nghiệp: Từ hưng phấn đến sàng lọc

Giai đoạn đầu của Chương trình đã có những "Cú hích tinh thần" không thể phủ nhận: Shark Tank giúp làn sóng khởi nghiệp bùng nổ, nhiều bạn trẻ tin rằng: “Ý tưởng tốt + lên TV = thành công”

Số lượng hồ sơ startup gửi về chương trình mỗi mùa lên đến hàng nghìn (theo TVHub công bố). Dưới góc nhìn chuyên gia, ta thấy: giai đoạn sau đã lộ ra những “điểm yếu cấu trúc”. Khi làn sóng lắng xuống, hệ sinh thái bộc lộ rõ: Nhiều start up thiếu về năng lực quản trị, thiếu hiểu biết pháp lý, tài chính, phụ thuộc vào cá nhân nhà sáng lập, nhầm lẫn giữa truyền thông và giá trị nội tại. Shark Tank, vô tình, trở thành bộ lọc tự nhiên: ai đi tiếp được thì lớn lên, ai vỡ mộng thì rời cuộc chơi.

Từ phía Startup: Trưởng thành bằng cả thành công lẫn thất bại 

Những startup “đi ra biển lớn”, một số startup sau Shark Tank đã: Mở rộng thị trường, chuẩn hóa quản trị, gọi thêm vốn từ quỹ chuyên nghiệp

Dù không phải thương vụ nào trên sóng cũng “chốt deal” ngoài đời, nhưng hiệu ứng học tập là rất rõ: Startup bắt đầu nói ngôn ngữ của nhà đầu tư, thay vì chỉ kể câu chuyện cảm xúc.

Những cú ngã cần thiết:

Qua chương tringh, cũng có startup: Phát triển quá nhanh, không kiểm soát được tài chính, mâu thuẫn cổ đông, thậm chí vướng tranh chấp pháp lý. Theo phân tích của các chuyên gia trên Forbes Việt Nam và Nhịp cầu đầu tư, đây không phải thất bại của Shark Tank, mà là quy luật trưởng thành của doanh nghiệp non trẻ.


Nhiều chia sẻ giá trị của các Shark, các Start up đã ra đời để phát triển doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian qua

Khi một số “Shark” vướng lao lý: Bài học cay đắng về minh bạch và quyền lực

Không thể né tránh thực tế: một số doanh nhân nổi tiếng trong và ngoài chương trình đã vướng vòng lao lý hoặc tranh chấp pháp lý nghiêm trọng trong những năm gần đây (theo thông tin từ Tuổi Trẻ, Thanh Niên, VnExpress).

Cần nhấn mạnh rằng: Pháp luật phán xét bằng bản án, không phải bằng hình ảnh trên truyền hình, Shark Tank không tạo ra sai phạm, nhưng ánh hào quang truyền thông có thể che mờ rủi ro

Qua đó, chúng ta rút ra bài học: Startup không nên “thần thánh hóa” nhà đầu tư, Đạo đức kinh doanh & tuân thủ pháp luật là nền móng, không phải tùy chọn

Như một chuyên gia từng nhận định trên Vietnamnet: “Hệ sinh thái khởi nghiệp chỉ thực sự bền vững khi sự minh bạch đi trước sự tăng trưởng.” Chúng ta những người tiếp nhận và là thành viên trong hệ sinh thái khởi nghiệp cũng cần nhìn nhận và hành động hiệu quả. 

Góc nhìn công chúng: Từ ngưỡng mộ đến tỉnh táo

Thời gian đầu, công chúng đã: Ngưỡng mộ các Shark như “người hùng”, tin vào những cú bắt tay trên sóng. Nhưng theo thời gian:

Người xem hiểu rằng truyền hình là lát cắt, không phải toàn cảnh, deal trên TV ≠ thành công ngoài đời, Startup là hành trình dài, nhiều rủi ro, không màu hồng. Sự tỉnh táo này, xét cho cùng, là dấu hiệu tích cực của xã hội trưởng thành.

Shark Tank Việt Nam để lại điều gì sau khi khép lại?

Shark Tank Việt Nam có thể dừng lại, nhưng nó để lại: Một thế hệ startup hiểu rõ hơn về vốn và quản trị. Một công chúng hiểu rằng khởi nghiệp không chỉ là ước mơ. Một hệ sinh thái bước sang giai đoạn thực tế – chọn lọc – chuyên nghiệp hơn

Nó giống như một khóa học nhập môn đại chúng: Không dạy bạn thành công, nhưng dạy bạn không ngây thơ. Shark Tank Việt Nam không phải là đích đến. Nó là cánh của đầu tiên, sau cánh cửa ấy: Có người bước tiếp và trưởng thành, Có người vấp ngã và rời cuộc chơi, Có người trả giá rất đắt

Nhưng chính những điều đó làm nên sự thật của khởi nghiệp. Và có lẽ, giá trị lớn nhất mà Shark Tank Việt Nam để lại không nằm ở số tiền đầu tư, mà ở một nhận thức giản dị nhưng quan trọng: Khởi nghiệp không cần sân khấu. Nhưng nếu đã bước lên sân khấu, bạn phải đủ bản lĩnh để sống thật ngoài đời.